Spektakl "Do piachu" Tadeusza Różewicza jest dopiero trzecią inscenizacją tego dramatu od czasu jego powstania. Liczne protesty żołnierzy AK oraz zakazy cenzury na długie lata zniechęciły twórców do wystawiania tego "jednego z najwybitniejszych - zdaniem Jana Kotta - polskich dramatów napisanych po wojnie". Wcześniej podjął się tego jedynie Teatr Na Woli - 1979 r. reż. Tadeusza Łomnickiego, a w 1990 roku Kazimierz Kutz zrealizował ten spektakl dla Teatru TV.

"Do piachu" Teatru Provisorium i Kompanii Teatr z Lublina to "(…) raport z lasu, raport z czasów apokalipsy, z czasu kiedy Bóg człowieka opuścił" - piszą w programie spektaklu jego twórcy - Janusz Opryski i Witold Mazurkiewicz. Tragizm losu wiejskiego parobka Walusia, jest odzwierciedleniem losu człowieka w czasach braku wartości wyższych.

Przedstawienie zaczyna się dźwiękami liry. Z ciemności wyłania się postać siedzącego mężczyzny, który melorecytuje coś obracając wolno korbką instrumentu… Snopy świata ukazują nam czterech partyzantów śpiących pod drzewami, obdartych i otulonych w łachmany mundurów. Scenografia ogranicza się jedynie do owych drzew, które są noszone przez ten oddział leśny na plecach. Każdy z żołnierzy dźwiga swój własny pień niczym metaforę losu. W jednej z piękniejszych scen spektaklu - scenie modlitwy, owe pnie z zawieszonymi na nich karabinami niepostrzeżenie przeistoczą się w krzyże. Integralnym elementem scenografii jest drewniany wóz, wokół którego, na i pod którym rozgrywa się cała akcja dramatu.

Widowisko Teatru Provisorium pełen jest kontrastów. Tragizm i bezwzględność wojny miesza się w nim nieustannie z groteską, hiperrealizm z poezją. Tu słodki głos Hanki Ordonówny wydobywający się z patefonu zagłuszany jest przez odgłos wymiotującego doń żołnierza AK. A kucharz o pseudonimie Sfinks marzy o wielkiej miłości pieszcząc delikatnie i zmysłowo…wieprzową tuszę. Kwestia budowy nowej latryny dla żołnierzy wyższych stopniem, staje się niemal sprawą wagi państwowej. I nawet wulgaryzm języka ludzi lasu, rażący uszy co bardziej wrażliwych widzów, jest integralną częścią widowiska. Stanowi nierozerwalną całość z poetycką wymową inscenizacji. Przy nim to właśnie fragmenty dialogów wygłaszanych literackim językiem wydają się sztuczne i nie na miejscu.
Niezwykle ważnym elementem przedstawienia jest światło. Jego twórcy przy pomocy zaledwie kilku punktowych reflektorów, potrafili wyczarować piękny i tajemniczy nastrój. Na uwagę zasługuje również gra aktorska. Aktorzy z Lublina, to niezwykle precyzyjna maszynka do grania. Cechuje ich ogromne wyczucie przestrzeni, ruch sceniczny i każdy gest przemyślano i dopracowano w najmniejszym szczególe. Spektakl ten wzrusza i porusza.

Katarzyna Warachim
Dziennik Teatralny
10 maja 2008

Stowarzyszenie Teatralne "Tespis"