Z powodu "burżuazyjnego pochodzenia" na początku lat 50. nie przyjęto go na socjologię. W ankiecie prz przyjęciu na studia matka, w tajemnicy przed synem, w rubryce "zawód ojca" skreśliła "adwokat" a umieściła "rolnik". Sprawa wydała się po celująco zdanym przez Janusza egzaminie. Ostatecznie Szpotańskiego przyjęto na polonistykę a następnie przeniesiono na rusycystykę, której jednak nie skończył.

     Szpotański znakomicie grał w szachy, studiował w bibliotekach literaturę, głównie niemieckojęzyczną. Bywał w salonach gdzie spotykali się antykomunistyczni intelektualiści: Jan Józef Lipski, Zbigniew Herbert, Zdzisław Najder, Stefan Kisielewski. Zarabiał na życie wykonując dla PIW-u zlecone prace: recenzje, opracowania. Tłumaczył Szekspira i pisał wiersze.

     W owych czasach wynajmował mieszkanie na Powiślu, gdzie bardzo zaprzyjaźnił się z psem właścicieli mieszkania i wszędzie ze sobą zabierał. Kiedyś milicjant zanotował w raporcie: obywatel, pilotowany przez wielkiego, czarnego psa, nie chce pokazać dowodu osobistego.

     Szpotański - jak twierdzą jego koledzy - od zawsze był uczulony na absurd i głupotę. W połowie lat 60. powstała opera "Cisi i gęgacze", ukazująca atmosferę Warszawy z epoki panowania ówczesnego I sekretarza PZPR Władysława Gomułki, nazwanego przez Szpotańskiego Gnomem.

     Gomułka nazwał operę "reakcyjnym utworem ziejącym sadystycznym jadem nienawiści",

"zawierającym również pornograficzne obrzydliwości, na jakie zdobyć się może człowiek tkwiący w zgniliźnie rynsztoka". Podczas trzyletniego pobytu w więzieniu Szpotański napisał balladę o Łopuszce, będącą syntetycznym opisem wydarzeń marcowych, i "Kartoflarnię" - hipotetyczną opowieścią o marzeniach Gomułki w sanacyjnym więzieniu.

     W latach 70. Szpotański napisał "Carycę i Zierkało" - satyryczną syntezę dziejów Rosji i ZSRR. Tytułowa caryca to Breżniew. Po "Carycy" przyszła kolej na wielką syntezę PRL-u czyli "Towarzysza Szmaciaka". Szmaciak to lump, który z okupacyjnego szmalcownika i sutenera w PRL-u po okresie służby w UB staje się sekretarzem partyjnym.

     Sam Szpotański nie krył, że pisał "dla zabawy - ku uciesze własnej i grona znajomych", nie uważając się nigdy za "człowieka pióra". Pisywał też libretta, tłumaczył poezję niemiecką. Jak sam przyznawał, nie nadawał się do pracy na etacie. Najdłużej wytrzymał w przedsiębiorstwie "Ruch", stosunkowo długo pracował też jako instruktor szachowy w wojsku.

     13 grudnia 1981 r. Szpotański został internowany w Jaworzu. Umieszczono w tzw. celi szyderców: m.in. z Jackiem Bieriezinem i Stefanem Niesiołowskim.

     W ostatnich latach mieszkał samotnie w Warszawie. W sobotę rano przyjaciele znaleźli go martwego w domu.

PAP
Dziennik Internetowy
15 października 2001