30 listopada w ramach Dni Teatru i Dramatu Austriackiego można było zobaczyć prezentację “Antologii współczesnych sztuk austriackich” wydawnictwa ADiT prowadzoną przez Elżbietę Manthey a także odsłuchać bardzo ciekawych i w barwny sposób przedstawionych sztuk, pt. “Insektarium” Gerta Jonkego oraz “Pan Karol” Helmuta Qualtingera i Carla Merza.

Prezentację “Antologii współczesnych sztuk austriackich” wydawnictwa ADiT prowadziła Elżbieta Manthey. Na pokazie mogliśmy dowiedzieć się kilka informacji o czterech tomach antologii. Np. I tom, pt. “Wybór dramatów”, który zawiera sztuki Petera Turriniego m. in. Szatan i śmierć, Zorze alpejskie, Bitwa o Wiedeń, Nareszcie koniec, Miłość na Madagaskarze oraz oraz varia, noty biograficzne i bibliografię.

Bardzo ciekawym punktem spotkania było czytanie sztuk. “Pana Karola” odczytał nam Jacek Piątkowski. Jest to słynna sztuka zaprezentowana po raz pierwszy w 1961 r. przez telewizję austriacką, a potem wystawiana wielokrotnie na deskach austriackich teatrów, wywołała szereg kontrowersji. Przełamała bowiem zmowę milczenia, jaką otaczane było uczestnictwo Austrii w zbrodniach nazizmu, “austrofaszyzm” i narodowy socjalizm. Główny bohater sztuki pan Karol stał się na długie lata medialnym alter ego wiedeńskiego artysty. Jego losy stały się symbolicznie losem całego narodu. Z tego punktu widzenia pan Karol to ktoś, kto dzięki sprytowi i szczęściu pokonuje trudności, potrafi dostosować się do każdej sytuacji i do każdej władzy, kto uważa się za ofiarę, nigdy za sprawcę, i nie sądzi, by moralnie miał sobie coś do zarzucenia.

Sztuka jest monologiem, w którym "bohater" sztuki, Pan Karol, opowiada swojemu młodemu współpracownikowi dla widzów niewidocznemu historię swojego życia. Właściwie słowo "bohater" chyba nie jest adekwatnym określeniem pana Karola. Chociaż widzowie najpierw odnoszą wrażenie, że jest on miły, serdeczny, może trochę naiwny i drobnomieszczański, ale szczery; w ciągu sztuki dowiadują się, że w rzeczywistości pan Karol jest najgorszym oportunistą i egoistą, który nigdy nie przegapia sposobności do zyskiwania, często kosztem innych. Jednocześnie jest przekonany, że jest miłym człowiekiem, i że wszystko, co zrobił, zrobił dobrze.

Helmut Qualtinger (1928 – 1986) – aktor i pisarz. Początkowo, kierowany ambicjami ojca, został studentem medycyny. Szybko porzucił jednak studia, by jako dziennikarz i krytyk filmowy gazety “Welt am Abend” podróżować po Europie. Pisał teksty kabaretowe i sztuki teatralne. Był postacią barwną i nieprzewidywalną. Ciągle zaskakiwał nowymi talentami albo kolejną wykreowaną przez siebie rolą. Jego życie prywatne i twórczość artystyczna przenikały się i uzupełniały.

Drugą czytaną sztuką przez Iwone Kowalską, Marię Dąbrowską, Roberta Gondeke, Michała Lewandowskiego to “Insektarium” Gerta Jonkego urodzonego w 1946 w Klagenfurcie. Obecnie mieszka w Wiedniu. Studiował germanistykę, historię, filozofię i muzykologię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Przez dłuższy czas przebywał w Londynie, Argentynie, Hamburgu i Frankfurcie. W 1977 otrzymał nagrodę im. Ingeborg-Bachmann, w 1997 nagrodę im. Franza Kafki, w 2005 nagrodę im. Kleista i nagrodę im. Arthura Schnitzlera. Opublikował m. in.: “Geometrischer Heimatroman“ (1969), “Die Vermehrung der Leuchttürme“ (1971), “Sanftwut oder Der Ohrenmaschinist“ (1990), “Insektarium“ (2001) , “Der ferne Klang“ (2002), “Redner rund um die Uhr“ (2003), “Chorphantasie. Konzert für Dirigent auf der Suche nach dem Orchester“ (2003), “Strandkonzert mit Brandung. Georg Friedrich Händel. Anton Webern. Lorenzo da Ponte“ (2006). Jest także autorem sztuk teatralnych m.in.: “Opus 111“ (1993), “Gegenwart der Erinnerung“ (1995), “Die versunkene Kathedrale“ (2005). Prapremiera "Zatopionej katedry" w reżyserii Christiane Pohle miała miejsce w wiedeńskim Akademietheater we wrześniu 2005 roku. W 2006 roku Jonke otrzymał za tę sztukę jedną z najbardziej prestiżowych nagród teatralnych obszaru niemieckojęzycznego - Nestroy-Theaterpreis.

Dni Teatru i Dramatu Austriackiego 30.11-06.12.2008 r. Teatr Współczesny, Malarnia. Spotkanie: 30.11.2008r., godz. 19.00.

Maria Paulina Piórkowska
Dziennik Teatralny, Szczecin
8 grudnia 2008

Stowarzyszenie Teatralne "Tespis"