O spektaklu:

"Przyzwoity człowiek nie pisze, nie gra na scenie, nie komponuje." Thomas Mann

"Samotność jest w nas zalążkiem tego, co oryginalne, piękne, choć jeszcze obce i niebezpieczne – samotność jest w nas zalążkiem poezji. Samotność rodzi w nas również coś, co jest zaprzeczeniem poezji; pociąg do perwersji, do tego, co zakazane, do absurdu." Thomas Mann

"Umieranie jest raczej sprawą tych, którzy pozostają niż tego, który odchodzi." Thomas Mann

"Wylądowałem w Ho Chi Minh City. Samolot kołował wzdłuż “cmentarzyska” pozostałych po Amerykanach hangarów. Trwało to niezwykle długo. Ponad stalowymi dachami tych przerażających budowli unosiła się próżnia - a może bardziej precyzyjnie - szarość, wilgoć i zadyszany, "znerwicowany” upał. Termometr na telewizyjnym ekranie wskazywał temperaturę na zewnątrz – 40 stopni Celsjusza. Samolot, z którego wnętrza oglądałem ten posiwiały "iluzjon", posuwał się jednostajnie w kierunku nieskończoności (takie przynajmniej miałem wtedy przekonanie). Był to francuski Airbus. Amerykańskie domki dla stalowych ptaków, a wśród nich francuski samolot, sunący prawie bezszelestnie po wietnamskiej ziemi? Jakoś mi to wszystko dziwnie brzmiało w ciszy, podkreślonej szumem silników i klimatyzacji. Coś we mnie załkało, targnął mną jakiś nieznany mi dotąd strach przed tym światem, który jednak współtworzę z innymi, choćby tylko przez to, że jednak jestem. Nawał refleksji, olbrzymi, przygnębiający zbiór symboli i punktów odniesienia, zamęt - i wszystko to sprowadzone do delikatnego, ledwie słyszalnego szeptu, którego przedłużenie na kilka sekund zaparowało francuską szybę w okrągłym okienku: "niezamieszkały cmentarz”. Usłyszałem i zobaczyłem ten szept mój zawieszony pomiędzy zatroskaną twarzą a ekranem okna, które nieprzerwanie "transmitowało” niemy film o architekturze zagłady i technologii rozwoju cywilizacji wyższych… I wtedy nagle: "kto to powiedział?, zapytałem głosem dziecka.
"Chciałbym jeszcze raz od początku… od niemowlęcia, od naiwności, od niewinności… wtedy wszystko z pewnością potoczyłoby się zupełnie inaczej. Na pewno jestem jakoś tam współodpowiedzialny za powstanie tych tam hangarów… jestem odpowiedzialny za przyczyny powstania tych tam hangarów…, za cały ten koszmar za tą szybą i wszystkimi innymi szybami świata… z pewnością byłby on nie powstał… ten koszmar byłby na pewno nie powstał, gdybym ja, kiedyś, dawno temu, mając sześć, czy siedem lat, nie byłbym ukradł dziadkowi fajki, którą potem zakopałem pod starym orzechem włoskim, lub gdybym był nie naskarżył na brata, którego potem ojciec paskiem niesłusznie złajał.”
Zakochałem się w swoim dzieciństwie, we własnym wizerunku dziecka… potem widziałem siebie jako atrakcyjnego młodzieńca, którego podziwiają za nieskazitelne maniery, za dobroć, za rozum, za pokój, którym obdziela wszystkich, którym pokoju brak. Przerażony, a może nawet porażony naiwnością własnej refleksji, i obrazem za oknem brnąłem dalej:
"No tak” – myśli gromadziły się między moim czołem i taflą szybki francuskiego samolotu, “przecież wszystkiemu winien jest ‘Sługa dwóch panów’ Arlekin, Myszkin, Yorrick, którego nie było, bo gdyby chociaż Yorrick był, to…” I wtedy przypomniałem sobie, kto powiedział “niezamieszkały cmentarz”. “No, tak”, myślałem, "przecież to z Tomasza Manna… ze ‘Śmierci w Wenecji’”. Uświadomiłem sobie wtedy, że nigdy przedtem nie zwróciłem szczególnej uwagi na te dwa słowa ukryte w tynku narracji, gdzieś na samym początku opowiadania. Za szybą pojawił się budynek portu lotniczego; czarne hangary oddaliły się w ciszy, a na ich miejscu, w plastikowej ramie okna zobaczyłem twarze i maski wszystkich znanych mi ludzi i postaci; kolorowe, uśmiechnięte, wyczekujące, groteskowe, smutne, zdziwione… Pojawienie się Wenecji w tym ryżowym, biało-szarym świecie - świecie, zranionym przez nas, którzy używają Arlekina i Fausta do usprawiedliwiania naszej kulturowej arogancji - wywołało we mnie jakąś niepohamowaną potrzebę opowiadania o Wenecji, o śmierci wyobrażonej, o śmierci i o miłości, o młodości, o starości, o potrzebie… o wszystkich potrzebach i pragnieniach, o strachu, o czasie. Tam właśnie podczas tego kołowania francuskiego samolotu na amerykańskich pasach startowych, na stratowanych polach ryżowych… usłyszałem głos Goldoniego i Dantego.

Nie wiem, czy to naprawdę tak było, ale tak to pamiętam i do dzisiaj zadaję sobie to samo pytanie: "dlaczego Arlekin i Kolombina winni są wraz ze mną wszystkich zbrodni popełnionych rękami naszych braci, ojców i dziadów?” Wiem, że sobie na to pytanie nigdy nie udzielę odpowiedzi, ale jakoś nie posiadłem jeszcze umiejętności nie zadawania go.

Powyższe opowiadanie nie ma żadnego podtekstu, nie jest próbą zwrócenia uwagi na żadne elementy spektaklu, który zrodził się z “obrazów” zapisanych ręką Tomasza Manna; nie ma w tej mojej krótkiej historii nic szczególnego poza tym, że wtedy właśnie, w tym francuskim samolocie na wietnamskiej ziemi zrozumiałem, iż nie wolno mi używać teatru do udzielania porad i odpowiedzi, że teatr powinien zadawać pytania, choćby miał powtarzać te same w kółko, w nieskończoność… pytania najprostsze, formułowane w sposób subtelny i dyskretny, z głębokim szacunkiem dla widza i dla rytuału, za którego jakość obaj (i widz i teatr) są odpowiedzialni.

I to wszystko; reszta jest spotkaniem."
(Bogdan Koca)

Bogdan Koca - aktor, reżyser, pisarz, kompozytor, scenograf. Absolwent Akademii Teatralnej imienia Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, którą ukończył w 1975 roku.  Założyciel i Kierownik Artystyczny Sydney Art Theatre (Australia). W latach 1975-1981 pracuje w Teatrze Polskim we Wrocławiu, gdzie realizuje role, między innymi w następujących spektaklach: "Ślub" 1976, reż. Jerzy Grzegorzewski, "Żołnierz królowej Madagaskaru" 1977, reż. Jerzy Grzegorzewski, "Alicja w krainie czarów" 1977, reż. Piotr Paradowski, "Tragiczna historia Hamleta", księcia Danii 1977, reż. Piotr Paradowski, "Iwona, księżniczka Burgunda" 1978, reż. Witold Zatorski, "Śmierć w starych dekoracjach" 1978, reż. Jerzy Grzegorzewski, "Nie-Boska komedia" 1979, reż. Jerzy Grzegorzewski, "Koczowisko" 1979, reż. Tadeusz Minc, "Opętani" 1980, reż. Tadeusz Minc. Równolegle do pracy w Teatrze Polskim, realizował także role filmowe, między innymi w: "Kochaj albo rzuć" 1977, reż. Sylwester Chęciński, "Zmorach" 1978 i "Dreszczach" 1981, reż. Wojciech Marczewski, "Białej gorączce" 1979 , reż. Marek Wortman, "Smaku wody" 1980, reż. Leszek Wosiewicz. Brał też udział w spektaklach Teatru Telewizji, między innymi w przedstawieniu "Wariat i zakonnica" 1978 reż. Krystian Lupa.

Od czasu osiedlenia się w Australii, czyli od roku 1982, nieustannie pracuje w teatrze, filmie, telewizji i w australijskim radio. Jest autorem wielu słynnych produkcji teatralnych, takich jak szekspirowski "Hamlet" i "The Marriage" Gombrowicza - oba przedstawienia wystawione w roku 1986 podczas Międzynarodowego Festiwalu Sztuki w Adelajdzie. Był reżyserem, autorem scenografii i kompozytorem muzyki do obu spektakli. Reżyserował australijską prapremierę "Splendid’s" Jeana Geneta, która odbyła się w sydnejskim Belvoir Street Theatre w roku 1995, oraz "The Season at Sarsaparilla" Patryka White’a w Teatrze Nepean w roku 1996. Uczestniczył w adelajdzkich festiwalach dwukrotnie, reprezentując Australię (gdzie w roku 1984 wystawił również australijską prapremierę "The Emigrants" Sławomira Mrożka, i grał jedną z głównych ról w reżyserowanym przez Lubicę Ristica przedstawieniu "1984 AD"). W 1988 reprezentował Australię w programie kulturalnym światowej wystawy Expo 88, w Brisbane ze swoją sztuką "Apparitions" (jako autor, reżyser, scenograf i kompozytor). W roku 1989 otrzymał nominację do AFI Award (australijski odpowiednik Oscara) za rolę w filmie "Ghosts of the Civil Dead". W latach 1994 -1997 pełnił funkcję Dziekana Wydziału Teatru i Dramatu na Uniwersytecie Nepean, w Sydney, a w latach 1995 -1998 był stałym członkiem komisji doradczej do spraw kultury przy Rządzie Stanowym Nowej Południowej Walii. Pełnił również rolę doradcy przy komitecie do spraw teatru w Ministerstwie Kultury Rządu Stanowego Nowej Południowej Walii. Jako dramatopisarz ma na swoim końcie ponad 30 sztuk teatralnych, z których najważniejsze to "Prelude to Joyce’s Artist", "Northwest of Cusco", "The Poet", "The Women and Frocks", "Triptych: Sparring Partner", "Annette & Annette", "Gunter’s Wife", "The Evanescence Of The Playwright With No Name", "Biding Time", "Reality Number Six", "Conrad Knowles i Garroting".

Jego sztuka "My Name Is Such And Such" była nominowana w roku 1994 do prestiżowej nagrody The Green Room Award, na najlepszą australijską sztukę współczesną. ("My Name Is Such And Such" była również tłumaczona na wiele języków obcych, m. in. na język polski). W roku 1993 otrzymał nagrodę przyznawaną przez Sydney Critics’ Circle (Sydnejskie Stowarzyszenie Krytyków Teatralnych) za całokształt twórczości teatralnej. Na przestrzeni ostatnich 10 lat reżyserował ponad 50 spektakli, m.in. "Under Milk Wood" wg Dylana Thomas’a (reżyseria, scenografia i muzyka, 1998), "The Bench" Alexandra Gelmana (1998), "Macbeth" Szekspira (1998), "The Malady of Death" Marguerite Duras (1999), "The Mother" Witkacego (1999), "Death in Venice" Thomasa Manna (2000) oraz "Princess Ivona" Witolda Gombrowicza (2000). W roku 2001 grał rolę Solonego w "Three Sisters" Czechowa (Sydney Theatre Company), Prof. Kurmana w "Biography: A Game" (Sydney Art Theatre). W 2002 napisał sztukę "The Last Sentence Before Execution", którą reżyserował (był również autorem scenografii i kompozytorem) dla Sydney Art Thatre, przetłumaczył na angielski i reżyserował przedstawienie "The Love of Don Perlimplin and Belisa in the Garden" Garcia Lorki i zagrał rolę Klotalda w "Life Is a Dream" (Sydney Theatre Company). W tym też roku napisał i wyprodukował dla australijskiego radia (ABC) słuchowiska "Lexes" i "Gobs and Faces".

W roku 2003, podczas Międzynarodowego Festiwalu Sztuki w Sydnej zagrał rolę Pozzo w "Waiting for Godot". W tym samym roku zagrał również w filmie Rolfa de Heera "Alexandra’s Project"; za tę rolę otrzymał nominację do prestiżowej nagrody Stowarzyszenia Australijskich Krytyków Filmowych. W roku 2004 pracował głównie jako konsultant przy filmie The Proposition, gdzie był odpowiedzialny za przygotowanie aktorów (m. in. Emily Watson, Ray Winston, Gay Pierce, Danny Huston, John Hurt, David Gulpulul) i prowadzenie prób do filmu. Autorem scenariusza filmu był Nick Cave, a reżyserem John Hillcot.

Obecnie pisze dwie nowe sztuki teatralne, kończy pisanie powieści. W styczniu 2007 by reżyserem prób i konsultantem aktorskim do filmu fabularnego według powieści "Disgrace" J. M Coetze, który kręcony jest w okolicach Cape Town (Południowa Afryka); film powstaje jako koprodukcja australijsko-południowoafrykańska, a w roli głównej występuje John Malkovich. Od września 2006 jest stałym członkiem zespołu Teatru Polskiego we Wrocławiu.

Materiały Teatru
20 grudnia 2007

Stowarzyszenie Teatralne "Tespis"